6 sekretów zdrowych oczu

Szacuje się, że u blisko połowy polskich uczniów diagnozuje się przeróżne wady wzroku, głównie krótkowzroczność i zespół suchego oka, a osoby starsze często chorują na jaskrę, zaćmę i zwyrodnienie plamki żółtej. O oczy można jednak dbać, by służyły nam jak najlepiej i jak najdłużej. Jak?

1. Chroń oczy przed promieniowaniem UV

Wraz ze światłem słonecznym docierają do nas szkodliwe promienie ultrafioletowe. Wystawianie oczu na ich działanie to poważne ryzyko, skutkujące nawet uszkodzeniem wzroku. Efektów nie widać jednak od razu, dlatego łatwo zlekceważyć to zagrożenie. Oczy ochronią okulary przeciwsłoneczne z dobrym filtrem UV, a najlepiej także z powłoką antyrefleksyjną i odpowiednimi atestami. Powinny to być okulary dobrane w salonie optycznym, gdyż w innym przypadku nie mamy gwarancji, że szkła faktycznie posiadają opisywane na metce właściwości (dotyczy to zwłaszcza okularów ze straganów, marketów i internetu pełnego podróbek znanych marek). Poza jakością soczewki, ważne jest też prawidłowe osłonięcie oczu przed promieniowaniem od góry i z boków, a więc w doborze oprawek nie należy kierować się wyłącznie aspektem estetycznym. Szczególnie ważna jest ochrona oczu małych dzieci (okularki za 10 zł z marketu na pewno nie są bezpieczne!) i seniorów (większe zagrożenie zaćmą i zwyrodnieniem plamki żółtej). Warto wiedzieć, że ciemne szkła okularów bez filtrów szkodzą oczom bardziej, niż brak jakiejkolwiek osłony - powodują, że źrenice rozszerzają się, bo nie razi ich słońce, w efekcie pochłaniają więcej szkodliwego promieniowania UV.

2. Dieta dla wzroku

Od dzieciństwa słyszymy, że najlepsze dla zdrowia oczu są marchewki. To prawda, kluczowe znaczenie dla wzroku mają antyoksydanty z grupy karotenoidów, dlatego tak ważne jest spożywanie zielonych, żółtych i pomarańczowych warzyw i owoców. Są one zazwyczaj bogate w witaminę A, witaminę C (chroniącą m.in. przed jaskrą), witaminę E (przeciwutleniacz zapobiegający m.in. zaćmie), a także luteinę i zeaksantynę (szczególnie ważne dla oczu seniorów, znajdziemy je np. w szpinaku, jarmużu, groszku czy brokułach). Pierwiastek chroniący nasze oczy przed szkodliwym działaniem środowiska zewnętrznego to cynk - jego niedobór w siatkówce oka może prowadzić do krótkowzroczności. Cynk najłatwiej znaleźć w mleku, jajach, owocach morza czy mięsie. Ważne są zdrowe kwasy tłuszczowe - badacze odkryli, że zwiększenie ilości kwasów tłuszczowych omega 3 w diecie ogranicza nieprawidłowości w ukrwieniu oka poprzez zmniejszenie produkcji mediatorów stanu zapalnego w oku. Dobrze, by w diecie pojawiały się też produkty zawierające antocyjany, które obniżają kruchość naczyń włosowatych (również tych występujących w gałce ocznej) i przyspieszają regenerację barwnika odpowiedzialnego za prawidłowe widzenie - znajdziemy je m.in. w owocach aronii, wiśniach, żurawinie czy czarnym bzie.

3. Nawilżenie to podstawa

Oko, podobnie jak ludzka skóra, może się nadmiernie przesuszać. Bardzo w tym szkodliwym procesie "pomagamy" wpatrując się godzinami w monitory komputerów i ekraniki telefonów, oczom nie sprzyja też suche powietrze w mieszkaniach w sezonie grzewczym. To, co możemy zrobić, by uniknąć problemów z suchymi oczami, to częstsze mruganie (choć brzmi to niedorzecznie, zdarza nam się tak zaabsorbować obrazami na ekranie, że zapominamy o mruganiu), wietrzenie pomieszczeń i używanie nawilżaczy powietrza (czasem ulgę przynoszą nawet mokre ręczniki rozwieszone na kaloryferach). Przy wrażliwych, zaczerwienionych i przesuszonych oczach bardzo pomocne są preparaty nawilżające typu "sztuczne łzy" oraz krople przepisywane przez okulistę.

4. "Dymek" szkodliwy dla oczu

O tym, że palenie jest szkodliwe, wiedzą wszyscy. Dużo mówi się o szkodliwym wpływie tytoniu na choroby układu krążenia i płuc (miażdżyca naczyń, a w konsekwencji choroba wieńcowa, zawał serca, udary mózgu, niedokrwienie kończyn dolnych, przewlekła obturacyjna choroba płuc) oraz zagrożenie nowotworami płuc, krtani, gardła, pęcherza moczowego. Nie każdy jednak zdaje sobie sprawę, jak bardzo palenie szkodzi oczom. Palacze są czterokrotnie bardziej narażeni na związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej oka, niż osoby niepalące. Dym papierosowy wpływa też na przesuszenie oczu, sprzyja zapaleniu spojówek, może też przyczyniać się do powstawania zaćmy. Bardzo szkodliwe jest także bierne palenie, czyli przebywanie w tych samych pomieszczeniach, co osoby palące - dzięki nowym przepisom przestaliśmy być na to narażeni w miejscach publicznych, wciąż jednak potrafią nam to "fundować" nasi bliscy w naszych własnych domach.

5. Rozsądek przy komputerze

W dzisiejszych czasach bardzo trudno funkcjonować bez wpatrywania się w ekrany - telefonów, komputerów, tabletów czy telewizorów. Wszystkie te urządzenia mają niestety większy lub mniejszy wpływ na nasz wzrok. Niemal każdego z nas co jakiś czas dotyka zapalenie spojówek, podrażnienie, przesuszenie oczu - to może być efekt przedawkowania elektroniki. By uniknąć kłopotów, warto stosować się do kilku zasad. Minimalna odległość odpowiednia do oglądania telewizji to dwa metry, natomiast monitor komputera powinien być oddalony od twarzy o 50 cm w linii prostej. Podczas pracy, zabawy lub oglądania filmów warto stosować zasadę 20/20 - co dwadzieścia minut odwrócić wzrok od ekranu i przez sekund patrzeć np. na widok za oknem. W ten sposób zapewnia się oczom chwilę rozluźnienia i relaksu, przywraca się też naturalny tryb pracy oka, czyli akomodację (dostosowanie się oka do oglądania przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach). Okuliści ostrzegają, że zaczynamy mieć do czynienia z nową chorobą cywilizacyjną - „przykurczem akomodacyjnym". Soczewka zmuszona do akomodacji na bliskim obiekcie (ekran) przez wiele godzin może mieć problem z dostosowaniem ostrości na dalekich obiektach. Jest to odczuwalne gdy np. po długim dniu pracy przy komputerze człowiek siada za kierownicą i ma problem z obserwowaniem drogi.

6. Uwaga na oświetlenie pokoju

Oczy nie lubią ani zbyt słabego, ani zbyt silnego oświetlenia, nie czują się też dobrze, gdy oglądamy telewizję lub korzystamy z komputera w zaciemnionym pomieszczeniu (kontrast jasnego ekranu jest szkodliwy dla wzroku). Najbezpieczniejsze dla oczu jest wpadające oknami światło naturalne, w naszej strefie klimatycznej pod dostatkiem mamy go niestety tylko latem. Sztuczne oświetlenie powinno być rozproszone, w pomieszczeniu dobrze jest ustawić kilka źródeł niezbyt ostrego światła. Sprawdza się połączenie oświetlenia górnego i kinkietów ściennych lub np. lampki na biurku. Ważne jest też ustawienie komputera - monitor nie powinien stać przodem do okna, gdyż odbija się od niego światło.

7. Regularne badania

By mieć pewność, że zdrowie oczu jest pod kontrolą, warto regularnie wykonywać badania okulistyczne (przynajmniej raz w roku poddać się pełnemu badaniu, łącznie z badaniem dna oka), a także mierzyć ciśnienie tętnicze, poziom cholesterolu we krwi oraz cukru (glukozy). Jeśli lekarz stwierdzi wadę wzroku i zaleci okulary, trzeba je nosić i to nie tylko dlatego, by widzieć dobrze. Udowodniono, że brak lub niewłaściwa korekcja krótkowzroczności przyczynia się do jej pogłębienia. Ze wzrokiem nie wolno eksperymentować - pożyczać szkieł, kupować gotowych okularów w markecie czy na bazarze, samodzielnie dobierać modnych w danej chwili soczewek kontaktowych. Oczy są zbyt cenne, by uszkodzić je sobie na całe życie, wyłącznie z powodu głupoty, oszczędności lub lenistwa.

Zapamiętaj!

Palacze są czterokrotnie bardziej narażeni na związane z wiekiem zwyrodnienie plamki żółtej oka, niż osoby niepalące.

Autor: Kamila Śnieżek, „Moje Zdrowie”