Czyrak to czy rak?

Odstrasza nazwą, która jednoznacznie kojarzy się z nowotworem. Spokojnie! Czyrak, czyli ropne zapalenie mieszka włosowego, nowotworem nie jest, ale lepiej go nie ignorować. Jest bolesny i nieestetyczny, a może być też groźny – zwłaszcza, jeśli występuje na twarzy.

Czyraki to jedna z chorób skóry. W języku angielskim funkcjonują pod nazwą „boils", kiedyś nazywano je z łaciny „furuncles", czyli, po polsku, furunkuły. Pojawiają się zazwyczaj na owłosionych obszarach skóry, np. na głowie, w pachwinach lub pod pachami, a także w miejscach wydzielających pot i narażonych na tarcie – na pośladkach, szyi, karku, a także twarzy. Mogą występować pojedynczo, ale również gromadnie – mówi się wówczas o tzw. czyraczności lub czyraku mnogim. Bywa, że kilka umiejscowionych blisko siebie czyraków zlewa się w jedną zmianę skórną, czyli czyraka gromadnego (inaczej karbunkuł). Co ciekawe, czyraki robią się również na powiekach – znamy je niemal wszyscy i zapewne nie raz pocieraliśmy złotą obrączką – zwyczajowa nazwa tej zmiany na powiece to jęczmień (uwaga – nie każdy rodzaj jęczmienia powstaje w taki sam sposób, jak czyraki, inaczej się też je leczy).

Jak rozpoznać?

Czyraki na skórze rozwijają się stopniowo. Pierwsze objawy to zaczerwienienie i obrzęk, wkrótce potem wyłania się głęboko osadzony, bolesny guzek o średnicy około 1 cm. Można pomylić go ze zwykłym pryszczem, jednak w przeciągu kilku dni zmiana powiększa się, staje się coraz bardziej odczuwalna, a na guzie pojawia się widoczny ropień. Wielkość dojrzałego czyraka może być bardzo różna – od małego guzka w kształcie ziarna grochu, aż po ogromne ropnie średnicy piłeczki golfowej. W niektórych przypadkach, obok pierwszego guzka pojawiają się kolejne, czasami zmiana obejmuje także otaczającą ropień skórę, która staje się czerwona, opuchnięta i tkliwa. Czyraki mogą być bardzo bolesne, zwłaszcza, jeśli umiejscowią się w miejscach ubogich w tkankę podskórną, czyli na przykład na małżowinie usznej, ale trudno ich nie odczuć również w innych lokalizacjach. Mogą skutecznie uprzykrzać życie chorego lokując się w miejscach narażonych na częste tarcie (np. pachwiny, pachy, pośladki), łatwo też doprowadzić do rozniesienia ich na inne obszary skóry.

Przyczyny powstawania

Najczęstszą przyczyną powstawania czyraków są bakterie gronkowca obecne na skórze. Kolonizacja bakterii zaczyna się w mieszkach włosowych, a w wyniku otarć i skaleczeń bakterie wnikają w uszkodzoną skórę i powodują miejscowe zapalenie tkanki łącznej. Istnieją czynniki ryzyka sprawiające, że niektóre osoby są bardziej niż inne podatne na powstawanie czyraków. Pośród tych najczęstszych wymienia się cukrzycę, otyłość, osłabiony układ immunologiczny (m.in. u osób zarażonych wirusem HIV i chorych na AIDS), choroby nerek i wątroby, alkoholizm, anemię, niektóre typy nowotworów oraz choroby skóry (np. atopowe zapalenie skóry, egzema, świerzb). Czyraki częściej przytrafiają się też osobom niedożywionym, przyjmującym antybiotyki oraz takim, które są nieco na bakier z higieną osobistą. Czyrakiem można się zarazić (np. w szpitalu lub od chorego członka rodziny), skłonność do tego typu zmian może być dziedziczna.

Mogą być groźne!

Zdarza się, że osoby dotknięte cięższymi postaciami czyraka gorączkują, są mocno osłabione i mają powiększone węzły chłonne. Z takimi objawami nie wolno zwlekać, trzeba jak najszybciej udać się do lekarza, który prawdopodobnie zaleci leczenie antybiotykiem i drenaż ropnia. Mniej dokuczliwe wrzody zazwyczaj pękają i oczyszczają się samoistnie, ranka goi się kilkanaście dni. Zdarza się jednak, że w trakcie tego procesu dochodzi do zainfekowania sąsiednich meszków włosowych i choroba rozprzestrzenia się, czasami przyjmując formę przewlekłą, ciągnącą się latami.

Lekarze podkreślają, że nigdy nie należy próbować wyciskać ropy z czyraka, nacinać ropnia i manipulować przy nim rękami. Nietrudno o zakażenie uogólnione organizmu (posocznicę zwaną sepsą), jeśli gronkowiec złocisty przeniknie do krwi. Ponadto, docierając do poszczególnych narządów wewnętrznych, bakterie mogą spowodować m.in. zapalenie wsierdzia, zapalenie szpiku, zapalenie płuc i inne bardzo groźne schorzenia. Staphyloccocus aureus wydziela też swoiste egzotoksyny, które mogą być przyczyną różnych dolegliwości, np. zatruć pokarmowych, bądź je poważnie zaostrzać,.

Za najbardziej niebezpieczne uważa się czyraki występujące w obrębie twarzy, głównie w okolicy warg, oczu i skroni, gdyż ich niekontrolowane rozprzestrzenianie może prowadzić do zakażenia zatok, zapalenia żył i opon mózgowych.

Jak się leczyć?

Jeśli zmiana jest niewielka i w stosunkowo bezpiecznym miejscu (czyli, przed wszystkim, nie w obrębie twarzy), a chory nie odczuwa objawów ogólnych, takich jak gorączka czy osłabienie, na wrzód można przykładać ciepły kompres (jałowa gaza zamoczona w przegotowanej wodzie) który pomoże mu samoistnie się oczyścić. Bardzo istotne jest ścisłe przestrzeganie zasad higieny, ręce należy myć płynem antybakteryjnym zarówno przed, jak i po kontakcie z zainfekowaną skórą. Gdy ropień pęknie i oczyści się, rankę trzeba zdezynfekować specjalistycznym preparatem i zaaplikować na nią maść z antybiotykiem (dostępną bez recepty w aptece). By ochronić uszkodzoną skórę, można przykleić plasterek. Ranka będzie goiła się kilkanaście dni, często pozostawiając po sobie bliznę.

W przypadku groźnie wyglądających, bolesnych, a przede wszystkim mnogich oraz niebezpiecznie umiejscowionych zmian, leczenie należy pozostawić lekarzowi. Dermatolog zdecyduje, czy konieczne będzie chirurgiczne nacięcie czyraka (w warunkach uniemożliwiających rozprzestrzenienie się zmian), drenaż ropnia, a także przepisze odpowiedni antybiotyk lub maść. Prawdopodobnie konieczne będzie też włączenie środków wzmacniających odporność pacjenta, gdyż to od niej w dużej mierze zależy ewentualny nawrót choroby.

  • Jeśli zauważyłeś na skórze czyraka:
  • Nie wyciskaj go i nie nacinaj!
  • Nie podrażniaj skóry wokół niego i nie dotykaj go
  • Dbaj o higienę, odkażaj ręce za każdym razem, gdy przypadkiem dotkniesz okolic zmiany
  • Zadbaj o bezpieczeństwo domowników – czyraki są bardzo zaraźliwe! (nie pożyczaj ręcznika, pościeli, odzieży, golarek itp.)
  • Jeśli wrzód jest w miejscu podatnym na pocenie, unikaj wysiłku fizycznego, często wietrz skórę w okolicach zmianyUdaj się do lekarza i zastosuj się do jego zaleceń
  • Jeśli chorujesz na cukrzycę, zadbaj o jej kontrolę, stosuj odpowiednie leki

Autor: Kamila Śnieżek, „Moje zdrowie".