Wady kończyn dolnych u dzieci – jak je rozpoznać. Propozycje ćwiczeń

Wady kończyn dolnych jest to grupa schorzeń występująca z reguły u dzieci. Dotyczy ona stóp oraz kolan a głównym winowajcą ich wystąpienia są nieprawidłowości w tych częściach (wady wrodzone) bądź nieprawidłowości rozwojowe (wady nabyte). Konsekwencje wad kończyn dolnych są zwykle odległe i prowadzą do zmian w postawie całego ciała.

Autor: Justyna Krawaczyńska

Wady stóp i kolan to jedne z najczęściej spotykanych schorzeń ortopedycznych wieku dziecięcego. Z roku na rok można zaobserwować trend wzrostowy, który związany jest ze zmianą trybu życia dzisiejszych dzieci i nastolatków. Niestety nie jest on korzystny i charakteryzuje się:

• brakiem ruchu i siedzącym trybem życia
• otyłością, która spowodowana jest nieodpowiednią dietą
• złymi nawykami podczas siedzenia lub chodzenia
• zbyt szybką pionizacją niemowlęcia i zmuszaniem go do chodzenia

Choć zmiany w obrębie stóp i kolan stanowią niemal 70 do 80 % wszystkich dysfunkcji narządu ruchu to należy też pamiętać, że nie każde odchylenie od normy jest oznaką nieprawidłowości. Stopy i kolana są tymi częściami ciała, które kształtują się wraz ze wzrostem i rozwojem dziecka. Przejściowo może pojawić się koślawość stóp czy kolan. Należy wtedy bacznie się przyglądać i obserwować czy z czasem będzie się ona cofać czy pogłębiać i czy potrzebna będzie konsultacja specjalisty.

Fizjologiczne zmiany:

• kolana przybierają kształt litery O - jeśli każemy dziecku stanąć prosto i złączyć stopy, między kolanami zobaczymy sporą szparę, wada na ogół znika sama gdy dziecko skończy 2 lata
• kolana przybierają postać X - jeśli dziecko stanie na baczność, kolana ocierają się o siebie, a między kostkami stóp jest przerwa, nie powinna ona przekraczać 4 cm. Taka wada uwidacznia się ok 3-4 roku życia i powinna zaniknąć do 6 - 8 roku życia
• płaskostopie – jest to złudne wrażenie, ponieważ mięśnie dziecka nie są dostatecznie rozwinięte, a stopy muszą dźwigać spory ciężar, dodatkowo łuk podłużny stopy przykrywa gruba poduszeczka tłuszczowa, która daje obraz płaskostopia. Około 4 roku życia poduszeczka tłuszczowa zanika i zaobserwować wtedy możemy prawidłowo wyżłobioną stopę.

Jak rozpoznać wady stóp i kolan:

Najczęściej bywa tak, że wady kończyn dolnych diagnozowane są w gabinecie lekarskim przy okazji bilansu dziecka. Nie zawsze jest to jednak wychwycone na wczesnym etapie, dlatego tak ważne jest aby wiedzieć na co zwracać uwagę aby można było samemu zareagować w odpowiednim czasie i udać się na wizytę do specjalisty, który zaleci odpowiednie leczenie.

Poproś dziecko aby stanęło tyłem do Ciebie. Stopy powinny być bose bez skarpetek, spodenki zdjęte. Oględziny rozpocznij od stóp i kieruj wzrok ku górze. Sprawdź czy występuje któreś z poniższych odchyleń:

• stopy przylegają całą powierzchnią do podłoża
• pięty kierują się do środka lub na zewnątrz
• ścięgno Achillesa przebiega po łuku
• kostki nie stykają się ze sobą - są oddalone od siebie powyżej 4 cm
• kolana nachodzą na siebie lub są wygięte na zewnątrz i nie stykają się

Pamiętaj! Wcześnie wykryte wady kończyn dolnych są o wiele łatwiejsze do wyleczenia. W większości przypadków wystarczy, by dziecko przez jakiś czas nosiło specjalne buty albo wkładki ortopedyczne.

Najczęstsze wady:

• kolana koślawe

Charakteryzują się tym, że kolana kierują się do wewnątrz a podudzia i kostki są nadmiernie od siebie oddalone i odbiegają od osi środkowej ciała. Kolana koślawe mogą występować w dzieciństwie nawet do 6 – 8 roku życia i wtedy jest to fizjologiczna zmiana. Kłopot pojawia się w momencie kiedy wada bardzo szybko się pogłębia lub jeśli pozostaje nawet po ukończeniu wspomnianego wieku. Leczenie będzie polegało na włączeniu rehabilitacji wraz z ćwiczeniami korekcyjnymi nie tylko kolan ale także i stóp, ponieważ często się zdarza, że koślawe kolana są wynikiem koślawości stóp. Bardzo pożądane jest przy tej wadzie siadanie dziecka po turecku czyli w pozycji tzw. „na kokardkę”

• kolana szpotawe

Charakteryzują się występowaniem szczeliny między kolanami w kształcie litery O, oraz ustawianiem stóp do wewnątrz i zaburzeniem chodu. Fizjologicznie występuje u dzieci do 2 roku życia, później z takim problemem należy zgłosić się do lekarza. Dziecko na polecenie przyjęcia pozycji wyprostowanej ze złączonymi nogami nie jest w stanie tego zrobić, dodatkowo dokonuje przeprostu w kolanach. Rehabilitacja kolan szpotawych obejmuje terapię manualną, masaż, kinesiotaping oraz sprzęt ortopedyczny ( u osób dorosłych – stabilizatory )

• stopa płaska (płaskostopie)

Charakteryzuje się obniżeniem łuku podłużnego stopy na skutek niewydolności mięśni unoszących ten łuk. Fizjologicznie może występować u dzieci do 3-4 roku życia, potem powinna już zanikać. Korekcję przetrwałej stopy płaskiej rozpoczynamy od ćwiczeń rehabilitacyjnych wzmacniających mięśnie osłabione oraz poprawiających sprawność stóp. Dodatkowo można posiłkować się wkładkami profilaktycznymi z wyprofilowanymi łukami stopy

• stopa płasko-koślawa

Charakteryzuje się obniżeniem łuku podłużnego stopy z równoczesnym odchyleniem pięty na zewnątrz. Pojawia się ona w wyniku przeciążenia stopy oraz niewydolności układu mięśniowo-więzadłowego. Fizjologicznie może występować nawet do 10 roku życia, ale trzeba mieć to na uwadze i kontrolować. Na rynku dostępnych jest wiele wkładek profilaktycznych, które można stosować już w późniejszym okresie, a kiedy stopa nie ulega zmianie należy włączyć do leczenia rehabilitację wraz z ćwiczeniami korekcyjnymi.

Na Ortopedio.pl kupisz >> wkładki profilaktyczne korytkowe oraz wkładki profilaktyczne supinujące

Jak leczyć nabyte wady kończyn dolnych:

Najważniejszą i najistotniejszą rzeczą jest zgłoszenie się do lekarza specjalisty w odpowiednim czasie, uwzględniając oczywiście etap fizjologicznych zmian. Warto co pół roku dokonywać samodzielnie oględzin dziecka i kontrolować ewentualne nieprawidłowości. Jeśli cokolwiek nas zaniepokoi najlepiej udać się od razu do specjalisty, który zleci rodzaj postępowania, wybierając spośród: rehabilitacji, ćwiczeń w domu, wkładek profilaktycznych czy też obuwia.

Ćwiczenia powinny być dobrane odpowiednio do wady i nakierowane na konkretny problem. Głównie jest to nauka przyjmowania prawidłowych pozycji w czasie wolnym, unikanie czynności i sportów, które mogą pogłębiać wadę a także dzięki ćwiczeniom wzmacnianie mięśni osłabionych oraz rozluźnianie mięśni napiętych. Dla zwiększenia efektów ćwiczeń lekarze często zalecają stosowanie wkładek do obuwia, które korygują ustawienie stopy podczas chodu.

Przyda Ci się >> mata do ćwiczeń, piłka gimastyczna

Ćwiczenia korekcyjne – przykłady:

• Kolana koślawe

Usiądź na podłodze z nogami wyprostowanymi. Ugnij prawą nogę w kolanie i ułóż stopę na lewym kolanie

- dociskaj ręką prawe kolano w dół

- wytrzymaj 5 sek.

- rozluźnij

Ćwiczenie powtórz na każdą nogę po 10 razy

Usiądź po turecku ( nogi w „kokardkę”), plecy wyprostowane, ręce w górze

- pochyl się do przodu jak najniżej stóp, ręce wyprostowane dotykają podłoża. Plecy pozostają proste a dłonie wyciągają się daleko w przód

- wytrzymaj 5 sek.

Ćwiczenie powtórz 10 razy

Połóż się na plecach, nogi ugnij w kolanach a miedzy stopy włóż miękką piłkę ( śr. 18 – 25 cm) Kolana mają być rozwarte. Ręce za głową

- przekładanie piłki do rąk, kolana zostają w rozwarciu

- rozluźniamy, odkładamy stopy i ręcę na podłogę

- wracamy z piłką z powrotem do stóp

Ćwiczenie powtórz 10 razy

Stań prosto. Stopy postaw na podłodze na zewnętrznych krawędziach, palce stóp schowaj pod podeszwy

- maszeruj na zewnętrznych krawędziach

Ćwiczenie powtórz 10 razy w wyznaczonym dystansie

• Kolana szpotawe

Usiądź na podłodze, nogi ugnij w kolanach, stopy rozstaw szerzej niż na szerokość bioder. Dłonie opierają się z tyłu za plecami o podłogę

- skręcamy prawe kolano do wewnątrz

- wytrzymujemy 5 sek.

- odstawiamy z powrotem, skręcamy lewe kolano do wewnątrz

- wytrzymujemy 5 sek.

Ćwiczenie powtórz 10 razy na każdą nogę

Połóż się na plecach, nogi ugnij w kolanach. Między kolanami ułóż miękką piłkę (śr. 18 – 25 cm)

- zaciskaj piłkę kolanami

- wytrzymaj 5 sek.

- rozluźnij

Ćwiczenie powtórz 10 razy

Połóż się na plecach, nogi ugnij w kolanach i połóż stopy dysku sesnorycznym, który leży na podłodze

- unieś biodra do góry

- wytrzymaj 5 sek.

- opuść biodra

Ćwiczenie powtórz 10 razy

• Stopa płaska (płaskostopie) oraz stopa płasko-koślawa

Usiądź na krześle, stopy oprzyj o podłogę na szerokość bioder. Dłonie oprzyj na udach

- oderwij śródstopie i palce stóp od podłoża, w górę. Staj się zrobić to jak najwyżej

- wytrzymaj 3 – 5 sek.

- opuść na podłogę

Ćwiczenie powtórz 15 – 20 razy

W pozycji siedzenia na krześle, stopy oparte na podłodze, dłonie spoczywają na udach

- podegnij palce stóp pod siebie, z uniesieniem śródstopia w łuk

- wytrzymaj 3 – 5 sek.

- rozluźnij

Ćwiczenie powtórz 15 razy

Siedząc na krześle połóż przed sobą papierowy ręcznik lub chusteczkę higieniczną. Stopy powinny być bose

- złap ręcznik/chusteczkę palcami stóp i zacznij rwać do czasu aż cała zostanie podarta

- podawaj kawałki ręcznika/chusteczki do rąk do czasu aż wszystko zbierzesz

Całe ćwiczenie powtórz 2 razy, pracując obiema stopami na przemian

Stań w wyproście, stopy oprzyj na zewnętrznych krawędziach, palce stóp zagnij do środka

- maszeruj na zewnętrznych krawędziach stóp