Wady kręgosłupa u dzieci – jak je rozpoznać. Propozycje ćwiczeń

Wady kręgosłupa to grupa schorzeń występujących główne w wieku dziecięcym. Wynika ona z nieprawidłowości w obrębie kręgosłupa, co w późniejszym okresie może doprowadzić do komplikacji zdrowotnych. Konsekwencją wad kręgosłupa mogą być poważne zaburzenia w budowie i czynnościach wielu narządów i układów.

 

Justyna Krawaczyńska

Autor: Justyna Krawaczyńska

W ostatnich latach obserwuje się znaczny wzrost występowania wad kręgosłupa u dzieci. Przyczynia się do tego:

  • mniejsza aktywność ruchowa dzieci w ciągu dnia, ze względu na nadmiar zajęć dodatkowych
  • czas wolny spędzany głównie w pozycji siedzącej przed komputerem, telewizorem lub książką
  • noszenie bardzo ciężkich tornistrów i plecaków
  • brak korygowania nieprawidłowej postawy u dzieci przez rodziców i opiekunów

Aby rozpoznać nieprawidłowości w postawie dziecka należy najpierw zapoznać się z fizjologiczną budową, która gwarantuje dziecku prawidłowy rozwój. Choć nie ma odgórnie przyjętego modelu postawy, który moglibyśmy uznawać za wzorzec, to prawidłowa sylwetka powinna cechować się kilkoma elementami:

  • głowa ustawiona prosto nad klatką piersiową
  • barki na jednej wysokości, nie wysunięte do przodu
  • łopatki płasko przylegające do klatki piersiowej - nie odstające
  • dolne kąty łopatek w tej samej linii
  • równe wcięcia w talii
  • dobrze wysklepiona, symetryczna klatka piersiowa
  • płaski brzuch
  • łagodnie zarysowane krzywizny kręgosłupa (lordoza i kifoza)

Ponieważ najczęściej rodzice są pierwszymi osobami, które mogą wykryć nieprawidłowości w postawie swoich dzieci, należy zwracać szczególną uwagę właśnie na te części ciała. Każde odchylenie od normy powinno budzić nasz niepokój i skłonić nas do wizyty u specjalisty. Wielu rodziców niestety bagatelizuje u swoich dzieci zauważone nieprawidłowości tłumacząc sobie to okresem wzrostu i możliwością „wyrośnięcia”. Nic bardziej mylnego. Tylko szybko zdiagnozowane wady kręgosłupa można korygować i zminimalizować ich postęp, ponieważ są one odwracalne jedynie na pierwszym i drugim etapie powstawiania.  

Jak powstają wady kręgosłupa:

I okres - zmiany w obrębie mięśni, jedne ulegają rozciągnięciu i osłabieniu a inne napinają się i skracają.

II okres - zmiany w obrębie więzadeł i ścięgien, które utrwalają wadę. Jest to jednak jeszcze okres w którym, możemy naprawić szkody poprzez ćwiczenia korekcyjne.

III okres - zmiany strukturalne i bardzo poważne utrwalenie wady. Jest to okres, który wymaga złożonej rehabilitacji. 

Jakie są wady kręgosłupa u dzieci:

Postawa ciała zmienia się w czasie całego naszego życia, szczególnie widoczne jest to u dzieci w okresie wzrostu. Dlatego tak ważne jest, aby stwarzać dzieciom warunki do spontanicznej zabawy i aktywności fizycznej, które w bardzo dużej mierze zapewniają wystarczający zespół bodźców do prawidłowego rozwoju fizycznego. Jeśli jednak dojdzie do zachwiania równowagi między aktywnością fizyczną a czynnościami statycznymi; dodatkowo z zachowaniem nieprawidłowych nawyków, spowoduje to zaburzenia napięcia mięśni w poszczególnych grupach, a to już o krok od powstania wad postawy. Najczęstsze z nich to:

  • plecy okrągłe

Charakteryzują się pogłębioną kifozą piersiową oraz zapadniętą klatką piersiową. Dochodzi również do rozciągnięcia mięśni grzbietu i pojawienia się odstających łopatek, za sprawą przykurczonych mięśni piersiowych. Bardzo często w przebiegu tej wady dochodzi do upośledzenia funkcji oddechowej. Rehabilitacja i ćwiczenia przy plecach okrągłych powinny być nakierowane na wzmocnienie mięśni karku, prostowników grzbietu oraz mięśni ściągających łopatki.

  • plecy płaskie

Charakteryzują się spłaszczeniem lub brakiem krzywizn kręgosłupa. Dochodzi również do spłaszczenia klatki piersiowej. Barki są opuszczone i wysunięte do przodu a układ mięśniowy jest słabo ukształtowany co wpływa na ograniczenie amortyzacji kręgosłupa. Rehabilitacja i ćwiczenia przy plecach płaskich powinny nakierowane być na pogłębianiu fizjologicznych krzywizn kręgosłupa.

  • plecy wklęsłe

Charakteryzują się pogłębioną lordozą lędźwiową i wystającym brzuchem. Dochodzi do przodopochylenia miednicy i rozciągnięcia powłok brzusznych. Dodatkowo pośladki zostają wypchnięte do tyłu jeszcze bardziej zaznaczając swoje uwypuklenie. Rehabilitacja i ćwiczenia przy plecach wklęsłych powinny być nakierowane na wzmocnienie mięśni brzucha i rozciągnięcie mięśni dolnej partii pleców.

  • plecy okrągło-wklęsłe

Charakteryzują się pogłębieniem kifozy piersiowej i lordozy lędźwiowej. Dochodzi do wysunięcia barków i głowy do przodu oraz uwypuklenia pośladów i brzucha. Schorzenie to negatywnie wpływa na narządy wewnętrzne może powodować problemy z oddychaniem. Rehabilitacja i ćwiczenia powinny być nakierowane na rozciągnięcie mięśni przykurczonych klatki piersiowej oraz grzbietu w odcinku lędźwiowym.

  • skolioza

Uznawana jest za chorobę, a nie jak poprzednie deformacje za wadę postawy. Skolioza jest to ciężkie zniekształcenie trójpłaszczyznowe kręgosłupa, prowadzące do zaburzeń równowagi ciała i przesunięcia środka ciężkości ciała. Rozpoznawana jest zwykle na zdjęciu rentgenowskim jako skrzywienie boczne przekraczające 10 stopni w płaszczyźnie czołowej. Postęp skoliozy związany jest z okresami przyspieszonego wzrostu dziecka, szczególnie przed etapem dojrzewania. Należy pamiętać, że nieleczona skolioza postępuje nawet po zakończeniu wzrostu dziecka, a w późniejszym etapie doprowadza do zniekształcenia klatki piersiowej, uciśnięcia narządów wewnętrznych tj. serce i płuca oraz upośledzenia wydolności krążenia i oddychania. Bardzo ważne jest zatem wczesne wykrycie schorzenia i rozpoczęcie leczenia.

Jak rozpoznać skoliozę u dziecka:

Poproś dziecko o zdjęcie koszulki lub przyjrzyj mu się przed kąpielą, kiedy nie ma na sobie ubrań. Stań za dzieckiem i obserwuj newralgiczne dla tej choroby partie ciała. Sprawdź czy występuje, któryś z poniższych odchyleń:

  • nierówno ustawione barki
  • brak asymetrii talii
  • odstające łopatki
  • nierówno ustawione biodra
  • jedna z nóg jest krótsza

Na koniec poleć aby dziecko pochyliło się lekko do przodu i sprawdź czy kręgosłup przebiega prosto. Dla ułatwienia możesz paznokciem lekko narysować ślad wzdłuż kręgosłupa dziecka, aby lepiej uwidocznić ewentualne nieprawidłowości.

Jeśli, któreś z powyższych objawów Cię niepokoją, koniecznie zgłoś się z dzieckiem do specjalisty. Nie warto lekceważyć żadnych nieprawidłowości, ponieważ konsekwencje takich zaniedbań mogą być bardzo uciążliwe i ciągnąć się wiele lat.

Jak leczyć skoliozę:

Leczenie skoliozy uzależnione jest od:

  • lokalizacji wady – bezwzględnie przed ćwiczeniami należy dokładnie zapoznać się z jaką skoliozą mamy do czynienia czy będzie to skolioza piersiowa, lędźwiowa, piersiowo-lędźwiowa czy też podwójna. Determinuje to rodzaj ćwiczeń, który jest istotnym punktem w procesie korekcji. Zależy nam na tym aby rehabilitacja była nakierowana na konkretne deformacje i nie powodowała przy tym innych szkód.
  • kąta skrzywienia – w większości przypadków przy deformacjach powyżej 10 stopni, zalecana jest rehabilitacja i gorsetowanie, które doskonale zapobiegają pogłębianiu się skoliozy. Przy deformacjach powyżej 25 stopni oraz u pacjentów, którzy nie zakończyli jeszcze rozwoju układu kostnego, stosuje się zabiegi operacyjne.

Podstawową jednak rzeczą jest nauczenie dziecka przyjmowania prawidłowej postawy. Wiele dzieci, u których zdiagnozowano skoliozę nie ma świadomości i nie odczuwa nieprawidłowego ustawienia tułowia, a korygowanie postawy jest dla niego niezrozumiałe i trudne. Dlatego należy rozpocząć terapię od ćwiczeń przed lustrem, co zobrazuje mu i uświadomi nieprawidłowości.

Wybierz >> matę do ćwiczeń

Ćwiczenia korekcyjne – przykłady:

Są to propozycje ćwiczeń dostosowane do konkretnej wady. Nie stosuj ich na własną rękę, jeśli masz wątpliwości jakiej korekcji potrzebuje twoje dziecko. Przed przystąpieniem do jakichkolwiek ćwiczeń skonsultuj się z lekarzem specjalistą lub fizjoterapeutą, który oceni postawę dziecka i zakwalifikuje ją do konkretnej grupy. Jeśli jesteś już po konsultacji i wszystko wiesz, zapraszam do ćwiczeń.

  • plecy okrągłe

Leżenie na brzuchu. Ręce ułożone w skrzydełka, nogi wyprostowane, czoło oparte o podłoże

- unoszenie przedramion i tułowia w górę ( oderwanie od podłoża ) głowa patrzy w dół, łopatki ściągnięte

- wytrzymanie ok 8-10 sek.

- rozluźnienie ( opuszczenie tułowia i ramion na podłoże )

Powtórzyć ćwiczenie 10 – 15 razy

Siad po turecku. Chwytami w dłonie kij od miotły lub szczotki, głowa patrzy prosto

- unosimy ręce wraz z kijem w górę

- zakładamy kij za szyję i stopniowo obniżamy na wysokość łopatek

- wytrzymujemy 15 – 20 sek.

- unosimy ręce z powrotem w górę i rozluźniamy

Powtórzyć ćwiczenie 5 – 10 razy

Siad po turecku na podłodze w otwartych drzwiach.

- rozpieranie dłońmi framugi drzwi, głowa patrzy prosto, łopatki ściągnięte

- wytrzymujemy 10 – 15 sek.

- rozluźnić, opuścić dłonie

Powtórzyć ćwiczenie 3 – 5 razy

  • plecy płaskie

Przyjmij pozycję klęku podpartego, kolana rozstawione na szerokość bioder, ręce oparte o podłoże rozstawione na szerokość barków

- wykonaj koci grzbiet

- wytrzymaj 5 sek.

- rozluźnij i wygnij kręgosłup w drugą stronę

Powtórz ćwiczenie 15 razy

Stanie w lekkim rozkroku, stopy na szerokośc bioder, dłonie wzdłuż ciała

- skłon tułowia w przód z dotknięciem podłogi i pogłębieniem na 1-2-3

- wyprost tułowia z przeniesieniem rąk nad głowę

Powtórz ćwiczenie 10 razy

Leżenie na brzuchu, dłonie w skrzydełka na wysokości barków, głowa skierowana w dół

- unoszenie tułowia w górę z oderwaniem barków

- wytrzymaj 3 sek.

Powtórz ćwiczenie 10 razy

  • plecy wklęsłe

Leżenie na plecach, ręce ułożone w skrzydełka, nogi oparte o ścianę tak aby tworzyły kąt z podłogą ok 40st

- odrywanie nóg od ściany, tzw. nożyce pionowe

- wykonywać 10-15 sek.

Powtórzyć ćwiczenie 10 razy

Leżenie na plecach, ręce ułożone w skrzydełka, nogi zgięte w kolanach oparte o podłogę

- unoszenie bioder do góry, mięśnie brzucha napięte

- wytrzymać 10 sek.

- opuścić biodra na podłogę

Powtórzyć ćwiczenie 8 – 10 razy

Połóż się przodem na miękkiej piłce gimnastycznej. Piłka znajduje się w okolicy bioder i dolnej części brzucha. Dłonie oprzyj o podłoże na wysokości barków, stopy oparte o podłogę

- unieś obie stopy do góry do takiej wysokości aby nogi, biodra i tułów tworzyły linie prostą

- wytrzymaj 10 sek.

- opuść stopy na podłogę

Powtórz ćwiczenie 10 razy

  • plecy okrągło-wklęsłe

Stanie w lekkim rozkroku, ręce na barki w skrzydełka

- krążenie ramionami w tył 8 razy

- rozluźnić, opuścić ręce wzdłuż tułowia

Powtórzyć ćwiczenie 5 – 8 razy

Stanąć tyłem do ściany, całe ciało przylega do ściany wraz z piętami, pośladkami, kręgosłupem i barkami. Stopy złączone razem, dłonie ugięte w skrzydełka też przylegają do ściany

- wykonujemy przysiad nie odrywając żadnej części ciała od ściany

- wyprost

Powtórzyć ćwiczenie 10 razy

Leżenie tyłem z nogami ugiętymi w kolanach, ręce w górze z głową trzymają np. nogi krzesła

- przenosimy nogi ugięte w kolanach w górę tak jakby za głowę z jednoczesnym oderwaniem bioder i dolnej części kręgosłupa od podłogi

- opuszczamy nogi na podłogę

Powtarzamy ćwiczenie 10 razy

Aby zwiększyć trudność ćwiczeń, możesz wykonywać je z przyborami tj. gumy do ćwiczeń, lekkie hantle lub piłki rehabilitacyjne

Pamiętaj! Najważniejszym elementem w profilaktyce wad kręgosłupa jest rehabilitacja i gimnastyka korekcyjna. Powinna być ona dostosowana odpowiednio do wady i prowadzona regularnie, tylko systematyczność i długotrwała praca są gwarantem powodzenia. Dzięki nim możesz spowolnić postęp a nawet całkowicie ją wyeliminować!