Urazy stawu skokowego – skręcenie kostki, stopnie skręcenia, zwichnięcie

Nie ma chyba człowieka, który choć raz w życiu nie doświadczył urazu stawu skokowego, popularnie nazywanego kostką. Wystarczy się pośliznąć, potknąć na nierównej powierzchni lub krzywo stanąć i skręcenie mamy jak w banku.

Fachowo mianem skręcenia określa się przekroczenie fizjologicznego zakresu ruchu w stawie skokowym, które doprowadza do uszkodzenia torebki stawowej oraz więzadeł.

Statystyki mówią, że każdego roku uraz ten przytrafia się 350-360 tysiącom Polaków. Pod względem częstotliwości plasuje się więc on w ścisłej ortopedycznej czołówce.

Skręcenie kostki – supinacyjne, pronacyjne

W zdecydowanej większości przypadków (ponad 90 proc.) do skręcenia kostki dochodzi, gdy stopa wywija się na zewnętrzną krawędź (czyli w tzw. mechanizmie supinacyjnym). Zazwyczaj ma to miejsce przy jej nieprawidłowym obciążeniu podczas zeskoku z wysokości lub biegu.

Uszkodzeniu ulegają wtedy zwykle elementy stawu od strony bocznej, a mianowicie więzadła: piętowo-strzałkowe, skokowo-piętowe oraz skokowo-strzałkowe przednie. Znacznie rzadziej (w ok. 5 proc. przypadków) mamy do czynienia z odwrotnym (tzw. pronacyjnym) mechanizmem skręcenia, czyli sytuacją, kiedy stopa wywija się na krawędź wewnętrzną. Z reguły potrzebny jest do tego bezpośredni uraz np. uderzenie w przyśrodkową część. Na szwank są wówczas szczególnie narażone więzadła piszczelowo-piętowe, piszczelowo-skokowe tylne oraz trójgraniaste.

Stopnie skręcenia kostki i ich objawy

W zależności od ciężkości urazu wyróżnia się trzy stopnie skręcenia kostki:

  • stopień I (lekki) – niewielkie naciągnięcie torebki stawowej i więzadeł. Ból jest mały, nieznacznie przeszkadza w chodzeniu (odczuwa się go np. przy próbie stanięcia na palcach). Pojawia się nieduży, szybko ustępujący obrzęk (z reguły wokół kostki zewnętrznej). Krwiak raczej nie występuje, a jeśli jest to minimalny. Nie ma uczucia niestabilności stawu. Występuje natomiast tkliwość w miejscu urazu.
  • stopień II (umiarkowany) – częściowe przerwanie więzadeł oraz torebki stawowej. W tym przypadku objawy są podobne do skręcenia lekkiego, ale bardziej nasilone. Ból ma średnie natężenie, lecz w pierwszym momencie nierzadko bywa duży i utrudnia, a często uniemożliwia chodzenie. Obrzęk jest spory i szybko narasta. Pojawia się także krwiak. Po pewnym czasie może wystąpić lekka niestabilność stawu.
  • stopień III (ciężki) – całkowite przerwanie więzadeł i torebki stawowej. Silny ból, który w momencie urazu może być paradoksalnie mniejszy niż w przypadku skręcenia o umiarkowanym stopniu, trwa on jednak długo, a podczas prób obciążenia kończyny czy chodzenia jest znacznie większy (najczęściej uniemożliwia jakiekolwiek przemieszczanie się). Obrzęk oraz krwiak są wyraźne (niejednokrotnie obejmują cały staw łącznie ze śródstopiem) i bardzo długo się utrzymują. Praktycznie zawsze pacjent odczuwa mniejszą lub większą niestabilność stawu.

Zwichnięcie czy skręcenie?

Do popularnych urazów stawu skokowego należy też zwichnięcie. Nie można go jednak mylić ze skręceniem, ponieważ ma inny charakter, jest znacznie poważniejszy i zdecydowanie bardziej bolesny.

Skręcenie dotyczy tylko tkanek miękkich. Zwichnięcie polega zaś na nieprawidłowym przesunięciu się względem siebie powierzchni stawowych (z reguły kości skokowej i kości piszczelowej), co często skutkuje rozerwaniem torebki stawowej oraz samych więzadeł.

Powaga tego urazu polega na tym, że elementy, które uległy przesunięciu zazwyczaj nie wracają na swoje miejsce. Taki zniekształcony staw wymaga szybkiej interwencji lekarskiej i niezwłocznego nastawienia. W przeciwnym wypadku z czasem dochodzi do ustalenia patologicznego ustawienia powierzchni stawowych, a wtedy jedynym ratunkiem może się okazać operacja.