Jak leczyć rwę kulszową? Przyczyny i objawy rwy kulszowej

Osoby, które dotknęła rwa kulszowa, mówią o „najgorszy bólu w życiu", „odczuciu porażenia piorunem" czy „nożu wbitym w kręgosłup". Rwa kulszowa, często nazywana atakiem korzonków nerwowych, może zatruć życie każdemu z nas. Gdy zadomowi się na dobre, trudno z nią wygrać, dlatego najlepiej nie dopuścić do początków choroby.

Pacjenci opisują rwę jako ostry, przenikający, kłujący, a nawet piekący ból w części lędźwiowej kręgosłupa. Trudno atak rwy kulszowej pomylić z czymkolwiek innym, gdyż ostremu bólowi towarzyszy zazwyczaj:

  • tępe promieniowanie do pośladka, uda, a nawet stopy (zależnie od fragmentu uciskanego nerwu),
  • często mrowienie,
  • uczucia wbijania szpilek.

Ból bywa tak przejmujący, że chorzy mogą zostać unieruchomieni w niewygodnej pozycji, gdyż każde poruszenie ciała potęguje cierpienie. Dzieje się tak między innymi dlatego, że towarzyszy mu wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych, które w ten sposób próbują unieruchomić kręgosłup i ochronić go przed urazem.

Jeśli chory nadal ma wątpliwości, czy dolegliwość, która go dopadła, ma związek z nerwem kulszowym, kolejnym typowym objawem jest tzw. objaw Lasègue'a - narastający ból podczas podnoszenia kończyny dolnej w pozycji na wznak oraz przy pochylaniu. Ból może być obustronny, jednostronny lub skrzyżowany (uniesienie lewej kończyny wywoła ból w prawej).

U osób cierpiących na rwę kulszową zdarza się niedowład mięśni prostujących stopę i paluch, a także opadanie stopy (powłóczenie nią podczas chodzenia).

Rwa kulszowa - przyczyny

Nerw kulszowy to najdłuższy nerw w ciele człowieka. Jest połączeniem korzeni nerwowych L4 i L5 oraz S1-S3, które, biegnąc wspólnie, zaopatrują czuciowo i ruchowo kończynę dolną.

Nerw kulszowy zaczyna się w miednicy mniejszej i przebiega przez pośladek, tylną część uda i podudzia, aż do stopy. Nagły lub stały ucisk na nerw kulszowy zaburza jego funkcjonowanie. W zdrowym kręgosłupie kręgi i dyski tworzą linię przypominającą z boku literę S - te naturalne krzywizny zapewniają sylwetce odpowiednią sprężystość i odporność na wstrząsy.

Każdy dysk to pierścień włóknisto-chrząstkowy z galaretowatym jądrem - z różnych przyczyn dyski mogą zacząć wystawać poza oś kręgosłupa i podrażniać korzonki nerwowe.

Przyczyną ucisku na nerw kulszowy mogą być:

  • choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa (dyskopatia, skrzywienie kręgosłupa),
  • guzy nowotworowe,
  • nieprawidłowa budowa miednicy,
  • stany zapalne,
  • tymczasowe zmiany w obciążeniu kręgosłupa (np. ciąża).

Ucisk na nerw kulszowy może mieć też związek z otyłością czy cukrzycą. Zdarza się, że nagły atak rwy kulszowej pojawia się w wyniku wychłodzenia organizmu (np. po skoku do zimnej wody w gorący dzień). Często dotyka też osoby, które - bez przygotowania organizmu - podjęły nagle duży wysiłek fizyczny, np. zaczęły dźwigać duże ciężary, rozpoczęły intensywne treningi itp. W przypadku osób starszych bądź prowadzących siedzący tryb życia, nagłym wysiłkiem może być nawet gwałtowne wstanie z fotela. Gdy słabe mięśnie pleców i brzucha nie są w stanie utrzymać kręgosłupa, może dojść do wybrzuszenia dysków i podrażnienia nerwów. Nie pomaga też uboga w wapń, sole mineralne i witaminy dieta.

Atak rwy kulszowej - co robić?

Nie każdy ma tyle „szczęścia", że ból zastaje go we własnym łóżku. Bywa, że „uderzenie pioruna" dopada w czasie spaceru, jazdy samochodem, wspinaczki, biegu do autobusu.

W takich sytuacjach najważniejsze jest zadbanie o własne bezpieczeństwo - w miejscu publicznym trzeba rozejrzeć się za ławką, murkiem lub innym płaskim miejscem, w którym będzie można położyć się na wznak. Pozycja na plecach z lekko podkurczonymi w kolanach nogami uważana jest za najwygodniejszą przez większość osób, które doznały ataku rwy kulszowej w przeszłości. Są jednak chorzy, którzy w trakcie najsilniejszych bólów wolą stać lub siedzieć, oszczędzając bolącą kończynę. Niektórym pomaga oparcie głowy na poduszce (w warunkach polowych może to być torebka lub siatka z zakupami), by kręgosłup wygiął się w tzw. kołyskę.

Podczas ataku rwy kulszowej zaleca się zażycie środka przeciwbólowego i przeciwzapalnego, wielu pacjentom ulgę przynosi przyłożenie do lędźwi ciepłego termofora, masaż ciepłą wodą z prysznica, inni natomiast wolą schłodzić bolące miejsce.

Pomocne w leczeniu bólu są maści/kremy zawierające diclofenak (niesteroidowy lek przeciwzapalny). Dla wygody stosowania możemy zaopatrzyć się produkt w postaci plastra zawierającego tę substancję, dzięki czemu nie pobrudzimy odzieży kremem, a z plastra przylegającego do skóry będzie uwalniać się substancja czynna.

Sprawdź ofertę Apteline.pl:

Plastry przeciwbólowe i rozgrzewające

Leki na ból mięśni i stawów, leki przeciwzapalne

Rwa kulszowa - kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli atak rwy jest jednorazowy, nagły i szybko przemija, chorzy bardzo rzadko rozpoczynają diagnostykę. O bólu, który przeminął, zapomina się łatwo i chętnie, jednak jeśli źródłem problemu jest trwały ucisk na nerw kulszowy (spowodowany wybrzuszonym dyskiem, guzem lub np. stanem zapalnym), ataki niestety będą się powtarzać. Jeśli dolegliwości nie mijają, konieczna jest wizyta u lekarza.

Podstawowe znaczenie w diagnostyce rwy kulszowej ma dokładne zebranie wywiadu, dzięki któremu lekarz jest w stanie określić (m.in. na podstawie lokalizacji, czasu trwania i nasilenia bólu) na jakim poziomie kręgosłupa doszło do uszkodzenia lub podrażnienia korzenia nerwowego.

Podstawowym badaniem diagnostycznym w przypadku rwy kulszowej jest RTG (ocena zaawansowania choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa), w wielu przypadkach wykonuje się też tomografię komputerową, a bardzo dobre rezultaty diagnostyczne daje rezonans magnetyczny.

W większości przypadków stosuje się leczenie zachowawcze polegające na farmakoterapii (niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe) oraz rehabilitacji (m.in. neuromobilizacje metodami McKenziego czy Kaltenborn-Evjenth).

W fazie ostrej pacjentowi potrzebny jest odpoczynek - gdy przychodzi atak bólu, konieczne jest wyszukanie dla siebie optymalnej pozycji nieprowokującej dolegliwości (zaleca się zmienianie pozycji co 30 minut). Pacjenci przyjmują też leki lub smarują się maściami przeciwbólowymi, wspomagają plastrami przeciwbólowymi, oczywiście konieczne jest zaprzestanie wykonywania wszystkich obciążających kręgosłup czynności fizycznych.

W niektórych przypadkach lekarz zapisuje zastrzyki z glikokortykosteroidów. W fazie przewlekłej postępowanie ma na celu usprawnianie chorego, niedopuszczenie do trwałych uszkodzeń i zmniejszenie ryzyka kolejnych ataków. Pacjenci korzystają z indywidualnej fizjoterapii, masaży oraz wykonują zalecone ćwiczenia w domu.

Rwa kulszowa - kiedy konieczna jest operacja?

Jeśli pomimo leczenia dolegliwości bólowe nie ustają, a do tego zauważalne są deficyty neurologiczne (niedowłady, porażenia), lekarz neurochirurg bądź chirurg ortopeda może zakwalifikować pacjenta do leczenia operacyjnego. Z

azwyczaj przeprowadza się je metodą dyskektomii lub mikrodyskektomii, polegającymi na usunięciu części dysku, całego dysku lub dysków powodujących ucisk na nerw (w drugim przypadku ingerencja chirurgiczna obejmuje mniejszy fragment kręgosłupa oraz wymaga jedynie niewielkiego nacięcia na skórze).

Leczenie operacyjne przynosi zazwyczaj znaczną poprawę stanu pacjenta, przede wszystkim likwidując źródło bólu. Pacjenci po operacji muszą się jednak poddać rehabilitacji, nie zawsze też niestety powracają do pełnej sprawności.

Rwa kulszowa - jakie ćwiczenia wykonywać?

Ćwiczenia na rwę kulszową pozwalają zapobiegać atakom ostrego bólu lub jeśli wystąpi, znacznie go zmniejszają. To nie tylko ratunek dla osób, które narażone są na zmiany zwyrodnieniowe w dolnym odcinku kręgosłupa, ale mogą również stanowić skuteczną profilaktykę. Za pomocą odpowiednio dobranych ruchów można wzmocnić mięśnie w okolicy odcinka lędźwiowego, a dodatkowo zniwelować powstałe w nich napięcia. Rwa kulszowa często jest wynikiem ich osłabienia. Zestawy ćwiczeń obejmują m.in.:

  • koci grzbiet wykonywany w klęku podpartym, czyli naprzemienne wyginanie pleców do góry i powracanie do pozycji wyjściowej,
  • rozciąganie mięśni kulszowo-goleniowych w pozycji leżącej. Należy ugiąć nogi w kolanach i jedną z nich oprzeć na drugiej, tak aby móc przyciągnąć rękoma udo jak najbliżej do klatki piersiowej,
  • rozciąganie za pomocą skłonu baletnicy - w pozycji siedzącej z wyprostowanymi nogami należy spróbować sięgnąć palcami dłoni do stóp, tak aby nie odrywać nóg od podłoża.

Jak dbać o zdrowie kręgosłupa?

Aby zminimalizować ryzyko pojawienia się przeszywającego bólu i związanych z nim późniejszych problemów, szanuj swój kręgosłup na co dzień:

  • zainwestuj w solidny, twardy materac i naucz się spać w wygodnych, rozprostowanych pozycjach z niewielką poduszką pod głową,
  • nosząc ciężkie zakupy, postaraj się rozłożyć je równomiernie do dwóch siatek i nieś je w dwóch rękach,
  • plecak zawsze noś na obu ramionach, torebkę przekładaj z jednego ramienia na drugie,
  • podczas siedzenia prostuj plecy i równomiernie obciążaj obydwa pośladki,
  • unikaj zakładania nogi na nogę,
  • jeśli musisz coś podnieść i przenieść, sprawdź czy nie da się tego przesunąć po ziemi. Jeśli konieczne jest dźwignięcie, zrób to z przysiadu z wyprostowanymi plecami.
  • w czasie jazdy samochodem siedź w taki sposób, by całe uda przylegały do fotela.
  • jeśli pracujesz przy biurku, co jakiś czas wstań, rozprostuj się i przejdź kilka kroków. Jeśli to możliwe, wykonaj kilka łatwych ćwiczeń (np. koci grzbiet).